Hava Kirliliği Sağlık Etkisi Hesaplama Rehberi 2026

PM2.5 ve NO2 için log-lineer HIA, WHO AQG 2021, YLL ve VSL; yasal limit ile sağlık hedefi farkı, indeksler (EPA AQI / AQHI), Türkiye veri önceliği ve Calcemis hesaplayıcı kullanımı.

Rehber içeriği

Hava kirliliğinin “sağlık etkisi” ne demek?

Neden PM2.5 birincil kirletici seçilir?

WHO AQG 2021 hedefleri hangi referans değerleri getiriyor?

HIA motoru hangi formülle çalışır? (Hızlı ama şeffaf)

1 RR₁₀ ve β ne demek? (temel kavramları 60 saniyede öğrenin)

2 Belirsizlik: güven aralığı, senaryo ve (isteğe bağlı) simülasyon

PM2.5 ve NO2 neden “toplanmaz”? (çifte sayım riski)

İlgili hesaplama aracı

Sık sorulan sorular

Hava kirliliği sağlık etkisi hesaplaması klinik tanı yerine geçer mi?

Hayır. Bu hesaplama nüfus düzeyinde risk iletişimi ve politika önceliklendirmesi içindir; klinik tanı veya bireysel tıbbi karar yerine geçmez.

PM2.5 düşerse fayda neden hemen görülür?

PM2.5 maruziyetinde azalma, hem kısa dönem solunum yükünde hem uzun dönem mortalite riskinde iyileşme ile ilişkilendirildiği için yıllık bazda ölçülebilir fark üretilebilir.

NO2 sonucu neden ayrı gösteriliyor?

NO2 mortalite tahmini, PM2.5 ile yüksek korelasyon ve model örtüşmesi nedeniyle PM2.5 ile toplanmadan, yalnızca destekleyici çıktı olarak raporlanır.

WHO AQG 2021 hedefleri neden bu kadar düşük?

Düşük konsantrasyonlarda bile ölçülebilir risk gösteren epidemiyolojik kanıtlar nedeniyle WHO, sağlık odaklı daha düşük hedefler önerir.

VSL tek bir “kesin doğru” sayı mıdır?

Hayır. VSL, ülke gelir düzeyi, yöntem ve transfer varsayımlarına duyarlıdır; tek sayıdan çok aralık olarak yorumlanmalıdır.

YLL neden önemli bir çıktı?

Ölüm sayısına ek olarak kaybedilen yaşam süresini gösterdiği için faydayı yaşam yılı cinsinden görünür kılar.

HIA sonuçları hangi verilerle daha güvenilir olur?

Yerel konsantrasyon, yerel nüfus ve yerel mortalite oranları birlikte kullanıldığında ulusal ortalama “fallback”e göre daha az varsayım gerekir ve çıktı güvenilirliği artar.

Calcemis hesaplayıcı hangi çıktıları verir?

Calcemis Hava Kirliliği ve Sağlık Etkisi Hesaplayıcı, WHO AQG 2021 karşılaştırmasıyla sağlık risk skoru, önlenebilir erken ölüm, YLL ve ekonomik kaybı raporlar. ### VSLY, morbidite ve AirQ+/BenMAP kıyası (kısa) VSLY/VOLY yaşam yılı üzerinden parasallaştırır; VSL ile birlikte ölüm için ayrıca üretkenlik eklemek çoğu kurulumda çift sayıma yaklaşır. Yatış ve işgücü kaybı akut morbidite katmanıdır (günlük/8s metrik); Calcemis’te ana çizgi uzun dönem PM2.5’tır. AirQ+/BenMAP ile kıyas için önce aynı C, C₀, BI, Pop, RR varsayımlarını hizalayın; farklar çoğunlukla mekânsal birleştirme ve ekonomi modülünden gelir.