WHO AQG 2021 ve HRAPIE log-lineer HIA ile şehir/kirletici girdinizden önlenebilir erken ölüm, AQHI sağlık risk puanı ve VSL ekonomik kayıp hesaplayın.
Hava Kirliliği Sağlık Etkisi Hesaplayıcı aracında girdilerinizi girin, hesapla düğmesine basın ve ton/kg CO₂e sonuçlarını inceleyin. Kayıt gerekmez; PDF rapor alabilirsiniz.
Hesaplama IPCC, DEFRA, EPA, IEA veya ilgili sektörel faktörlere dayanır. WHO AQG 2021 ve HRAPIE log-lineer HIA ile şehir/kirletici girdinizden önlenebilir erken ölüm, AQHI sağlık risk puanı ve VSL ekonomik kayıp hesaplayın.
HIA, gözlenen kirlilik düzeyiyle bir karşı-olgusal (counterfactual, ör. WHO AQG) düzeyi arasındaki farktan log-lineer concentration-response (CR) fonksiyonlarıyla atfedilebilir vakaları (ölüm, hastane yatışı, RAD/WLD) hesaplayan WHO AirQ+/HRAPIE çizgisindeki standart yöntemdir. Araç merkez (HRAPIE/GBD), WHO-uyumlu (Chen & Hoek 2020) ve 2024 üst-sınır metaanaliz katsayıları ile çalışır.
İki kirletici de büyük ölçüde aynı kaynaklardan (yanma) gelir ve epidemiyolojik modellerde örtüşür. Tek-kirleticili model RR'leri toplandığında atfedilebilir ölümler aşırı tahmin edilir. WHO/EEA pratiği PM2.5 ana çıktı, NO2 destekleyici/duyarlılık olarak ayrı raporlamayı önerir; araç bu kuralı uygular.
WHO AQG 2021 hedefleri uzun-vade sağlık üst sınırlarıdır (PM2.5 yıllık 5 µg/m³). EPA AQI tek dominant kirletici skorudur. Kanada AQHI ise PM2.5+NO2+O3 birleşik üstel formülüyle ANLIK (saatlik) toplam risk için kullanılır. Araç AQHI'yi anlık öneriler için, WHO AQG'yi karşı-olgusal hedef olarak kullanır.
PM2.5 RR'si 1.062'den 1.080'e (%29 artış), 1.095'e (~%48 artış) çıkar. İstanbul örneğinde merkez 5.049 / WHO 6.391 / 2024 üst 7.470 önlenebilir ölüm yıl olur. Bu yüzden CR seti kullanıcıdan gizlenmemeli; politika analizinde merkez, hassasiyet için diğer ikisi gösterilmelidir.
Evet, ülke transfer hatası geniştir. Türkiye için yerel stated-preference $0.80M, OECD gelir-transfer merkezi $1.78M, üst $2.70M verir. Ekonomik kayıp tek sayı değil, aralık olarak yorumlanmalıdır; araç üç preset sunar.
25 Türk büyükşehri için PM2.5/NO2/O3/PM10/SO2/CO yıllık ortalamaları havaizleme.gov.tr 2023-2024 verilerinden + WHO Ambient Air Quality Database 2024 çapraz doğrulamadan derlenmiştir. Veri boşluklarında bölgesel benzer şehir interpolasyonu yapılmıştır. Tüm değerler kullanıcı tarafından override edilebilir.
Astım/KOAH/kalp hastalığı/hamilelik/65 yaş/açık hava işçisi gibi gruplar için literatür tabanlı RR çarpanları (1.2-1.5) Sağlık Risk Skoru'na uygulanır. Atfedilebilir vaka (AC) sayıları DEĞİŞMEZ — bunlar nüfus düzeyinde objektif tahminlerdir; çarpan yalnızca kişisel risk iletişiminde kullanılır.
Yıllık ortalama-tabanlı uzun-vade tahmindir; iç mekan kirliliği, kişisel maruziyet sapması ve yaş-cins-SES farklılıkları modelin dışındadır. CR fonksiyonları doğrusal olmayan yüksek konsantrasyon bölgesinde belirsizleşir. Sonuçlar politika önceliklendirmesi ve farkındalık içindir; klinik karar veya yasal dayanak değildir.