Deniz CO2e emisyon rehberi: IMO ve IPCC

IMO ton/gün tabloları, Süveyş ve Panama rotası, LNG metan slip ve bunker doğrulaması ile deniz CO2e tahmini öğrenin. Scope 3 lojistik ve teklifler için adımlar; ücretsiz hesaplayıcı ile uygulayın.

Uzman Görüşü: "Deniz taşımacılığında karbon, uçaktaki gibi tek bir ‘mesafe çarpanı’ ile çözülmez. Resmi düzenlemeler (IMO DCS, AB MRV) yakıtı esas alır; teklif veya ön fizibilitede ise gemi sınıfı, hız, doluluk ve rota seçimi aynı liman çiftinde bile sonucu katlar. LNG’de tablo CO₂’si yanıltıcı olabilir: metan slip ayrı hesaplanmadan ‘yeşil yakıt’ iddiası iklim açısından risklidir."

Güvenilirlik: İçerik, IMO (MARPOL Annex VI, DCS, AB MRV çerçevesi) ve IPCC AR5 GWP₁₀₀ değerleriyle uyumlu emisyon faktörü literatürüne dayanır; Mart 2026 itibarıyla gözden geçirilmiştir. Sayısal sonuçlar örnek veya tahmin niteliğindedir; resmi beyan için gemi kayıtları ve yetkili danışmanlık esas alınmalıdır.

Küresel ticaretin büyük kısmı denizdedir; sera gazı envanterlerinde Kapsam 3 (tedarik zinciri) tarafında deniz segmenti sık görülür. Forwarder, satış ve sürdürülebilirlik ekipleri şu soruya gelir: Bir sefer yaklaşık kaç ton CO₂e üretir? Aşağıdaki rehber, IMO çerçevesindeki bunker mantığı ile IPCC faktörlerini birleştirir; tahminsel ile ölçüme dayalı hesabı ayırır; Deniz Taşımacılığı Emisyon Hesaplayıcısı ile tutarlı varsayımlar üretmenize yardımcı olur. Havayolu için farklı bir çerçeve olduğunu uçak seyahatleri ve çevre etkisi yazısında ayrı işliyoruz.


1. ICAO ile IMO: Aynı rakamlar, farklı oyun kuralları

Bölüm Özeti (Key Takeaway): ICAO [Özne], havacılıkta mesafe ve yakıt öngörüsüyle çalışan metodolojiler sunarken [Yüklem], denizde yetkili çerçeve IMO’dur ve raporlama pratiği gemiden gelen gerçek bunker verisine dayanır [Nesne].

BoyutICAO (havacılık)IMO (deniz)
Tipik veriUçuş mesafesi, yakıt planı, CORSIA vb. bağlamlarGemi bazlı yakıt tüketimi kayıtları
Düzenleyici örnekCORSIA, ulusal/ bölgesel şemaMARPOL Annex VI, IMO DCS, EU MRV
Ortak zeminÇoğu hesapta IPCC kütle bazlı CO₂/CH₄/N₂O faktörleriAynı faktörler; uygulama bağlamı farklı

Pratik sonuç: Teklif veya hızlı karşılaştırma için mesafe × gemi sınıfı ile tahmin üretmek yaygındır; finansal rapor, denetim veya MRV uyumu için bunker veya resmi rapor şarttır. ICAO formülünü denize kopyalamak metodolojik olarak doğru değildir.


2. Yakıttan gaz salımına: formüller ve GWP₁₀₀

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Deniz emisyonu [Özne], önce yakıt kütlesi (ton) üzerinden CO₂, CH₄ ve N₂O üretir [Yüklem]; CO₂e ise IPCC GWP₁₀₀ (AR5’te sık kullanılan CH₄=28, N₂O=265) ile tek sayıya indirgenir [Nesne].

Kütle birimleri tutarlı tutulduğunda:

  • CO₂ (t) = yakıt (t) × CfCO₂ (kg/kg veya t/t; tablo ile aynı oran)
  • CH₄ (t) = yakıt (t) × CfCH₄
  • N₂O (t) = yakıt (t) × CfN₂O
  • CO₂e (t) ≈ CO₂ + 28 × CH₄ + 265 × N₂O

Hesaplama akışı (özet): Gemi tipi ve hız → tipik ton/gün → rota nm → seyir günü → toplam yakıt → faktörlerle çarpım → CO₂e.

2.1. IMO / IPCC ile uyumlu yakıt faktörleri (özet tablo)

Aşağıdaki değerler IMO yaşam döngüsü / emisyon faktörü literatürü ve IPCC AR5 GWP ile yaygın raporlama pratiğine uygundur (g/g = kg gaz / kg yakıt). CO₂e sütunu CO₂ + 28·CH₄ + 265·N₂O toplamıdır.

YakıtLCV (yaklaşık)CO₂ (g/g)CH₄ (g/g)N₂O (g/g)CO₂e (g/g)
HFO / HSFO40,2 MJ/kg3,1140,000050,00018≈3,163
VLSFO (kükürt limitli HFO)40,2 MJ/kg3,1140,000050,00018≈3,163
LFO / MGO (ULS)42,7 MJ/kg3,2060,000050,00018≈3,255
LPG (propan)46,3 MJ/kg3,0000,000050,00018≈3,090
LPG (bütan)45,7 MJ/kg3,0300,000050,00018≈3,120
LNG (metan)48,0 MJ/kg2,7500*0,00011≈2,779

*Tablodaki CH₄ genelde yanma kaynaklıdır; motor slip ile kaçan metan ayrıca eklenmelidir.

Metanol (CH₃OH): Fosil kökenli tipik yaklaşım yaklaşık 1,375 g CO₂ / g metanol (kütle dengesinden); N₂O katkısı küçük ama sıfır değildir. Amonyak: Yanma CO₂’si yok sayılırken N₂O vb. katkılar kılavuza göre modellenir — alternatif yakıtlarda mutlaka standart sürümünü (IMO dokümanı, şirket içi LCA) sabitleyin.


3. Gemi tipine göre ton/gün ve hız: tahminin kalbi

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Aynı rota [Özne], ULCV ile feeder arasında onlarca kat yakıt ve CO₂e farkı doğurabilir [Yüklem]; bu yüzden gemi sınıfı ve hız varsayımı teklif metninde açık yazılmalıdır [Nesne].

Aşağıdaki aralıklar literatür ve sektör raporlarında sık görülen mertebedir; yavaş seyir (slow steaming) ile tüketim %30–50 bandında düşebilir.

Gemi tipiKapasiteTipik hız (kt)Yakıt (ton/gün, mertebe)
Konteyner ULCV≥14.500 TEU~24260–280
New Panamax konteyner10.000–14.500 TEU~24240–260
Post-Panamax konteyner5.000–10.000 TEU23–25150–240
Panamax konteyner3.000–5.100 TEU21–2390–150
Feeder (büyük)2.000–3.000 TEU~22~90
Feeder (küçük)1.000–2.000 TEU18–2238–60
Capesize bulker170–200.000 DWT~1445–55
Post-Panamax / Kamsarmax bulker~82–120.000 DWT~1434–39
Panamax bulker75–80.000 DWT~14~34
Handymax / Supramax40–60.000 DWT~1425–30
Handysize15–39.000 DWT~1415–25
Genel Ro-Ro—18–2220–50 (yük tipine göre)

Seyir süresi (sürekli seyir varsayımı):

T (gün) = mesafe (nm) ÷ (hız (kt) × 24)

Ana makine yakıtı (basit model):
Y_deniz ≈ (ton/gün) × T × yük çarpanı

  • Yük çarpanı / doluluk: Tam yükle operasyonda kabaca %70–90 kapasite; ballast veya düşük dolulukta ana makine yükü değişir. Ballast oranı %10–30 bandında ayrıca senaryo verilebilir.
  • Manevra ve liman önü: Çoğu modelde deniz üstü yakıtın yaklaşık %1–3’ü ek yük veya ayrı yüzde olarak eklenir.
  • Limanda yardımcı makineler: Liman tipi ve süre bilinmiyorsa, büyük konteyner gemilerinde reefer yükü ile birlikte günlük ek tüketim için literatürde 5–10 ton/gün mertebesinde kabuller önerilir; bu tür varsayımlar raporda mutlaka yazılmalıdır.
  • Reefer: Soğutmalı konteyner sayısı arttıkça jeneratör yükü büyür; TEU başına gün başına ek yakıt katsayısı gibi sade modeller, detaylı elektrik simülasyonu olmadan “siparişe yakın” tahmin verir.

4. Enerji yoğunluğu: MJ/t·km ve g CO₂e/t·km

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Birim kargo başına yoğunluk [Özne], GHG Protocol ve müşteri KPI’larında sık istenir [Yüklem]; literatür 0,009–0,29 MJ/t·km (yaklaşık 0,6–20 g CO₂e/t·km) gibi geniş aralıklar bildirir — tek rakam iddiası risklidir [Nesne].

  • Büyük dökme yük gemileri dolu seyirde bazen 0,05–0,1 MJ/t·km mertebesinde görülür.
  • Küçük araçlar veya düşük dolulukta değerler yukarı çıkar.
  • Örnek literatür bütünleşik değer: yaklaşık 0,136 MJ/t·km (belirli hız ve ortalama yük varsayımlarıyla).

Teklif veya raporda yoğunluk kullanacaksanız: payda ve pay için aynı tanım (brüt ağırlık mı, taşınan yük mü, TEU mu) ve mesafe (deniz mili mi, kara km’si mi) netleştirilmelidir.


5. Mesafe: Haversine, AIS ve kanal rotaları

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Gerçek mesafe [Özne], AIS veya rota motoru ile bulunabilir [Yüklem]; hızlı araçlarda ise büyük daire + waypoint + kanal segmenti ile Süveyş, Panama veya Ümit Burnu senaryoları kıyaslanır [Nesne].

  • AIS: Geçmiş konum serileri arasında büyük daire mesafeleri toplanarak gerçekleşen nm bulunur.
  • Haversine (iki liman): Koordinatlardan km, nm = km ÷ 1,852. Bu, “kuş uçuşu” okyanus mesafesidir; ticari rota farklı olabilir.
  • Kanal modelleri: Akdeniz–Kızıldeniz için Süveyş hattı, Amerika kesiti için Panama, Afrika dönüşü için Ümit Burnu gibi ara noktalar ve sabit kanal uzunlukları eklenir.
  • Otomatik rota seçimi: Aynı liman çifti için büyük daire, Süveyş, Panama ve Ümit Burnu varyantlarından en kısa nm seçmek, teklif hızı için uygundur; seyir planı veya ECDIS çıktısı değildir.
  • Manuel nm: Charterer veya operasyonun verdiği mesafe girildiğinde, araç genelde kanal modelini yeniden yazmaz; bu en yüksek yüzey-gerçeklikli senaryodur.

6. Düzenleyici çerçeve: DCS, MRV ve verimlilik (EEXI / CII)

Bölüm Özeti (Key Takeaway): IMO DCS ve AB MRV [Özne], büyük gemilerde yakıt ve CO₂ raporlamasını sistemleştirir [Yüklem]; EEXI/CII ise tasarım ve operasyonel verimliliği hedefler — teklif hesaplayıcısının yerine geçmezler ama neden “yavaş seyir” ve “düşük tüketim” baskısı olduğunu açıklarlar [Nesne].

  • DCS (Data Collection System): Gemi başına yakıt tüketimi ve seyir verileri toplanır; küresel veri setleri ve politika için kullanılır.
  • EU MRV: AB’ye giren veya çıkan seferlerde aylık raporlama ve doğrulama zinciri.
  • Teklif aracı farkı: Bu tür sistemler ölçüm ve uyum içindir; müşteriye “yaklaşık CO₂e” sunan bir Excel veya web aracı, aynı hukuki statüde değildir.

7. LNG ve metan slip: neden tablo tek başına yetmez

Bölüm Özeti (Key Takeaway): LNG tablo CO₂e’si [Özne], çoğunlukla yanma ürünlerini yansıtır [Yüklem]; iki zamanlı motor ve düşük basınçlı gaz kullanımında slip ile kaçan CH₄, GWP₁₀₀ ile çarpıldığında sonucu kökten değiştirir [Nesne].

İyi uygulama:

  1. Slip dahil senaryo (düşük / orta / yüksek g CH₄/kg LNG yakıt veya % slip).
  2. Slip hariç tablo CO₂e (karşılaştırma kolonu).
  3. Müşteri iletişiminde tank-to-wake CO₂ (yalnızca yanma CO₂’si) gibi dar tanımları açıkça adlandırın.

8. Bunker doğrulama modu: tahmin yerine ölçüm

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Sefer veya dönem toplamı ana yakıt (ton) [Özne] biliniyorsa, ton/gün × süre yerine doğrudan bu değer kullanılabilir [Yüklem]; liman yardımcıları ve reefer operasyonel veriye göre eklenir veya kapsam dışı bırakılır [Nesne].

Bu, MRV/DCS ile otomatik uyum vaadi değildir; fakat iç karar ve müşteri sunumunda tahmine göre daha sağlam bir taban sağlar.


9. Üç örnek rota (adım adım, HFO varsayımı)

Aşağıdaki örnekler öğretici niteliktedir; gerçek seferde hız, dalga, fouling ve yükleme farklılıkları sonucu değiştirir. CO₂ için Cf = 3,114 t CO₂ / t yakıt, CH₄ ve N₂O tablo değerleri kullanılmıştır.

9.1. Bölgesel: İzmir – Hayfa (~750 nm)

  • Gemi: ~1.200 TEU feeder, 50 t/gün, 20 kt.
  • Süre: 750 ÷ (20×24) ≈ 1,56 gün.
  • Yakıt: 50 × 1,56 ≈ 78 t.
  • CO₂ ≈ 78 × 3,114 ≈ 243 t
  • CH₄ ≈ 78 × 0,00005 ≈ 0,004 t
  • N₂O ≈ 78 × 0,00018 ≈ 0,014 t
  • CO₂e ≈ 243 + 28×0,004 + 265×0,014 ≈ 247 t CO₂e

9.2. Uzun hat: İstanbul – Singapur (~5.600 nm)

  • Gemi: ~10.000 TEU sınıfı, 200 t/gün, 24 kt.
  • Süre: 5.600 ÷ 576 ≈ 9,7 gün.
  • Yakıt: 200 × 9,7 ≈ 1.940 t.
  • CO₂ ≈ 1.940 × 3,114 ≈ 6.040 t
  • CO₂e (CH₄/N₂O düzeltmesi ile) ≈ 6,09–6,15 kt CO₂e bandı (yuvarlamaya bağlı)

9.3. Atlantik: İstanbul – New York (~6.000 nm), Capesize

  • Gemi: ~180.000 DWT capesize, 50 t/gün, 14 kt.
  • Süre: 6.000 ÷ (14×24) ≈ 17,9 gün.
  • Yakıt: 50 × 17,9 ≈ 895 t.
  • CO₂ ≈ 895 × 3,114 ≈ 2.785 t
  • CO₂e ≈ 2,82–2,83 kt CO₂e bandı

Örnek vakaları PDF veya teklif ekinde kullanırken gemi tipi, hız, yakıt türü ve rota kaynağı tek cümleyle bile olsa belirtilmelidir.


10. Çoklu bacak ve teklif dosyaları

Bölüm Özeti (Key Takeaway): Aktarma + ana hat [Özne] gibi zincirlerde emisyon bacak bacak toplanmalı [Yüklem]; her bacakta aynı metodoloji (rota modu, yakıt, slip, liman süresi) uygulanmazsa toplam kıyaslanamaz [Nesne].

Calcemis hesaplayıcısı Sefere ekle akışı ile bacakları biriktirip toplam nm ve CO₂e özetler; müşteri şartnamesi ile sistem sınırı (liman dahil mi, sadece deniz üstü mü) örtüşmelidir.


11. Calcemis aracında neleri modeledebilirsiniz?

  • Liman seçimi veya manuel deniz mili
  • Rota: otomatik, büyük daire, Süveyş, Panama, Ümit Burnu
  • Gemi tipi ve isteğe bağlı özel ton/gün
  • Yük çarpanı / doluluk, liman günü, manevra yüzdesi, reefer
  • Doğrulanmış bunker ile ana yakıt
  • LNG ve metan slip senaryoları; slip hariç / tank-to-wake karşılaştırma metrikleri
  • Türkçe metin çıktısı

Sonuçlar tahmindir; resmi beyan için birincil veri ve yetkili danışmanlık esas alınmalıdır.

Deniz Taşımacılığı CO₂e Emisyonunu Ücretsiz Hesaplayın — Süveyş, Panama veya Ümit Burnu rotası, gemi tipi ton/gün tabloları, LNG metan slip senaryoları ve isteğe bağlı bunker doğrulamasıyla teklif veya envanter için hızlı CO₂e tahmini alın. Çoklu sefer özeti ve Türkçe metin çıktısı tek ekranda. · Deniz emisyon hesaplayıcısını aç · Hukuki hizmet paketleri


Sık sorulan sorular

Deniz emisyonunu uçak hesaplayıcısıyla karşılaştırabilir miyim?

Karşılaştırma, aynı “mesafe × katsayı” mantığıyla yapılmamalıdır. ICAO havacılık bağlamını tanımlar; IMO ise denizde yakıt ve bunker kayıtlarını merkeze alır. Metinlerde ve raporlarda deniz için IMO dilini kullanın.

Tek bir g CO₂e/t·km rakamı paylaşmalı mıyım?

Yoğunluk rakamı, okuyucuya gemi tipi, doluluk, yakıt ve tanım (brüt mü, taşınan yük mü) birlikte veriliyorsa faydalıdır. Bağlam olmadan tek sayı, kıyaslamayı yanıltır.

LNG her zaman HFO’dan iyidir mi?

LNG yanma tarafında daha düşük tablo CO₂’si sunabilir; ancak metan slip yüksekse CO₂e toplamı HFO senaryosunu geçebilir. En az iki senaryo (düşük/orta slip) ile sonuç paylaşın.

Süveyş her zaman en kısa rota mıdır?

Süveyş hattı, liman çiftine, beklemelere, tarifeye ve politik riske göre her zaman en kısa veya en ucuz rota olmayabilir. Calcemis’teki “otomatik en kısa nm” seçeneği teknik kıyaslamadır; operasyonel garanti değildir.

AB MRV / IMO DCS verisi ile Calcemis aracı aynı sonucu verir mi?

MRV ve DCS doğrulanmış tüketim ve kapsam kurallarına dayanır; Calcemis aracı varsayımlı tahmin üretir. İkisi her vakada örtüşmeyebilir; resmi beyanda birincil veri ve düzenleyici yöntem önceliklidir.

13. Kontrol listesi (lojistik ve ESG)

  1. Amaç: Hızlı teklif mi, resmi rapor mu?
  2. Rota kaynağı: Manuel nm, kanal modeli, AIS — hangisi?
  3. Gemi ve hız: Sınıf, ton/gün, slow steaming varsayımı yazılı mı?
  4. Yakıt: HFO, VLSFO, MGO, LNG (+ slip), alternatif yakıt — hangi tablo sürümü?
  5. Kapsam: Liman, manevra, reefer dahil mi?
  6. Çoklu bacak: Her bacakta aynı metod ve birimler mi?

Kaynakça ve okuma (özet)

Metodoloji ve faktörler için başlıca referanslar: IMO yaşam döngüsü ve emisyon faktörü kılavuzları (ör. MEPC dokümanları), IPCC AR5 GWP değerleri, IMO GHG çalışmaları, sınıf kuruluşu ve akademik literatürde gemi enerji yoğunluğu çalışmaları. Sayısal değerleri resmi raporda kullanmadan önce güncel IMO/IPCC sürümünü ve şirket LCA politikasıyla mutabakat sağlayın.

Düzenleme standardı: Tablolar, sektörde yayımlanan tipik aralıkları özetler; tek bir gemi veya sefer için ölçüm yerine geçmez. Okuyucu, kendi operasyonunda kullanılan yakıt analizini ve sözleşme kapsamını (tank-to-wake, well-to-wake vb.) ayrıca sabitlemelidir.


Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya finansal tavsiye niteliği taşımaz. Resmi raporlama ve sözleşme yükümlülükleri için yetkili danışmanlık ve gemi kayıtları esas alınmalıdır.

İlgili hesaplama araçları

İlgili rehberler